Embedded Files
“Ano po sa inyo?”
Yan lagi bungad niya.
Maliit na lalaki.
Mga 4’11.
Nakatayo sa gilid ng kalsada buong araw,
nakababad sa mantika at usok,
nagtitinda ng turon at banana cue.
Ang bait niya sa customer.
Laging may “po.”
Laging nakangiti.
Laging naka-yuko nang konti pag may bumibili.
Parang hindi kayang manakit.
“Salamat po.”
“Dagdagan ko po ha”
“Balik po kayo.”
Minsan pa nga tatawa pa yan pag may magbibiro sa kanya tungkol sa height niya.
Sanay na yata.
Yung tipong buong buhay niyang narinig:
“Ang cute mo naman.”
“Parang Grade 6.”
“Oy bata, pabili nga.”
Kaya siguro pag customer kaharap niya, sobrang bait.
Parang gusto niya lagi patunayan na mabuti siyang tao.
Pero pag asawa na niya kausap…
parang may ibang taong lumalabas.
“Bobo!”
“Puro ka mali!”
“Ang tanga-tanga mo talaga!”
Yung tipong konting mali lang,
parang may karapatan siyang durugin buong pagkatao nung babae.
Minsan nahulog lang yung tong.
Putangina parang gusto niyang patayin yung babae sa tingin niya.
At yung asawa niya?
Tahimik lang.
Hindi dahil mahina.
Sanay na.
Yung klase ng pananahimik na ilang taon binuo.
Yung alam mo nang wala nang silbi sumagot
kasi kahit anong gawin mo, may mali ka pa rin.
Yung tipong kabisado na niya mood swings nung lalaki parang weather forecast.
Pag matumal benta, galit.
Pag mainit panahon, galit.
Pag may customer na hindi bumili, galit.
At syempre, kanino ilalabas?
Hindi sa customer.
Hindi sa landlord.
Hindi sa pulis.
Hindi sa mas malaking lalaki sa kanto.
Doon sa asawa.
Ganun pala yung ibang lalaki no?
Pag walang kontrol sa buhay nila,
naghahanap ng taong kokontrolin.
Kaya mabait sa customer.
Kasi kailangan niya sila.
Kaya hindi makaangal sa landlord.
Hindi makasagot sa pulis.
Hindi makapalag sa mas malaking lalaki.
Pero pagdating sa asawa…
hari.
Doon siya matapang.
Doon niya binabawi lahat ng liit niya.
At oo, naisip ko talaga habang pinapanood ko siya:
Baka kaya ganyan lang ang height mo.
Kasi kung mas lumaki ka pa,
baka mas marami ka pang kinaya-kayanin.
Baka mas marami ka pang sinaktan.
Kasi may mga taong hindi maliit ang katawan…
maliit lang talaga ang pagkatao.
At halatang buong buhay niyang sinusubukan takasan yung pakiramdam na maliit siya.
Kaya kailangan may mas maliit sa kanya.
Yung asawa niya.
Yung babaeng kasama niyang bumangon madaling araw para magbalat ng saging, magtuhog, magluto, maglinis, magbenta.
Yung babaeng amoy mantika na rin buong araw.
Yung kamay puro paso.
Yung likod masakit na kakatayo.
Siya pa yung ginagawang basahan.
Tapos pag customer, napaka-polite.
Parang audition.
Parang gustong-gusto mahalin ng mundo
pero hindi marunong magmahal ng tao sa bahay niya.
At ang pinaka-nakakatawa?
Feeling niya lalaki siya dahil sumisigaw siya.
Hindi niya alam, bawat sigaw niya
lalo lang siyang lumiliit.
Kasi walang mas madaling gawin
kaysa apihin yung taong hindi lalaban.
Walang strength doon.
Cowardice lang na naka-tsinelas at apron.
At minsan napapansin mo rin…
yung mga lalaking sobrang obsessed magmukhang alpha,
sila rin madalas yung takot na takot maliitin.
Kaya kailangan may nauunang ma-down.
May nauunang mapahiya.
May nauunang maubos.
Para kahit papaano, may maramdaman silang kapangyarihan.
At baka kaya yan lang narating mo.
Hindi dahil mahirap ka.
Hindi dahil maliit ka.
Kundi dahil buong buhay mo,
imbes na ayusin mo sarili mo…
mas pinili mong durugin yung taong mas mabait kaysa sa’yo
para lang may maramdaman kang kontrol.
At sa dami ng turon na nabenta mo buong buhay mo,
wala ka pa ring nabubuong respeto.
Takot lang.
At magkaiba yun.
“Wag ka masyado mayabang.”
40 plus ka na.
Nakatira ka pa rin sa nanay mo.
At bago may umiyak sa comments, ulitin natin:
Walang masama tumira kasama pamilya habang bumabangon ka.
Mahirap buhay ngayon.
Mahal renta.
Mahal pagkain.
May mga taong genuinely sinusubukang makaahon.
Pero iba ka kasi.
Hindi ka bumabangon.
Naka-camping ka na yata sa comfort zone mo.
Umaga, basketball.
Hapon, tambay.
Gabi, inom.
Tapos 40 plus ka na, ligang pambata pa rin kinakaabalahan mo.
Yung kalaban mo minsan Grade 8, ikaw may rayuma na.
Pero grabe confidence mo sa court.
Kala mo may scout na nanonood sa covered court ng barangay.
At ang mas malala?
Habang nag-iinit ka sa tres at fastbreak, ang pinapatugtog mo pa araw-araw:
“Araw-araw sipag lang…”
Bro.
Hindi ka hardworking montage.
Highlight reel ka ng procrastination.
Lahat ng opportunity binigay na sa’yo.
May nagpasok sa trabaho.
Ayaw mo.
May nagpautang pang-business.
Nalugi kasi pinang-inom.
May nag-offer isama ka abroad.
Ayaw mo kasi “mahirap buhay doon.”
Eh palamon ka naman ng ate mong nasa States.
Yung ate mong dalawang dekada nang puyat sa nursing home habang ikaw dalawang dekada nang pawis sa liga.
Siya nagpapalit ng diaper ng matanda sa ibang bansa.
Ikaw nagpapalit lang ng jersey.
At ang masakit?
Ang taas pa ng tingin mo sa sarili mo.
Ang lakas mo manglait ng “empleyado lang.”
Eh yung internet na ginagamit mo pang-comment ng “diskarte lang yan” hindi mo naman binabayaran.
Yung electric fan na nakatutok sa tiyan mo buong araw, hindi mo binili.
Yung toothpaste mo, hindi mo binibili.
Yung ulam mo, hindi mo niluluto.
Yung bahay na tinutulugan mo, hindi mo pag-aari.
Pero grabe confidence mo.
Parang may hidden achievement kaming lahat na hindi lang namin alam.
Minsan may beer session pa kayo sa kanto tapos puro kayo life advice.
Ikaw na walang savings.
Ikaw na walang bahay.
Ikaw na ang retirement plan ay “bahala na.”
Tapos pag may kaedad kang umasenso, sasabihin mo:
“Swerte lang yan.”
Hindi mo matanggap na may mga taong gumalaw habang ikaw naka-monoblock chair buong adulthood mo.
At ang pinaka-malungkot?
Hindi ka naman bobo.
Hindi ka inutil.
Nasobrahan ka lang sa comfort.
Yung comfort na unti-unting naging personality.
Hanggang sa dumating yung edad na dapat ikaw na yung inaasahan…
pero ikaw pa rin yung inaalagaan.
At minsan naiisip ko rin…
baka kaya galit ka sa successful na tao
kasi sila yung reminder
na tumatakbo pala talaga yung oras.
Habang ikaw,
nasa waiting shed pa rin ng potential mo.
At habang nakatingin ka sa salamin suot yung jersey mong amoy yosi, pawis, Red Horse, at nostalgia, sa kwartong hindi mo binabayaran, sa bahay na hindi mo pag-aari, habang hinihintay mo ulit yung padala galing abroad…
baka mapansin mo rin eventually:
hindi ka misunderstood.
Hindi ka late bloomer.
Batugan ka lang.
“May nakulam daw.”
Yan yata ang unofficial diagnosis pag mahirap ka sa Pilipinas.
Kapag mayaman at nilagnat anak nila nang tatlong araw, laboratory agad.
CBC. X-ray. Executive check-up.
Minsan may second opinion pa.
Kapag mahirap ka?
May lore muna.
“Naihian yata niya ang punso.”
“May naiinggit sa pamilya niyo.”
“Baka may galit na kapitbahay.”
“Parang may sumama.”
Biglang parang fantasy series yung barangay.
May kandila.
May itlog.
May langis.
May tawas.
May mga dahon-dahon.
May matandang biglang expert sa spiritual warfare.
Tapos yung batang nilalagnat, tahimik lang sa gilid.
Mainit na mainit na katawan.
Nangingitim yung ilalim ng mata.
Ayaw nang kumain.
Yung hininga niya mabigat na parang pagod na pagod na kahit bata pa lang.
May electric fan na umiikot pero maingay lang, hindi malamig.
May bimpo sa noo.
May Vicks sa dibdib.
May rosaryong nakasabit sa dingding na ilang beses nang nahawakan sa panic.
Tapos may tita na magsasabi:
“Hindi normal yan.”
Siyempre hindi normal.
Tatlong araw nang nilalagnat yung bata.
Pero sa Pilipinas, pag mahirap ka, bago ka magkaroon ng medical explanation…
kailangan muna may supernatural arc.
Kasi yung check-up, ₱700.
Yung laboratory, kalahati ng sweldo.
Yung gamot, parang installment plan.
Yung confinement, isang pirma lang pwede ka nang maging mahirap habang buhay.
Yung albularyo?
Sunduin at abutan mo lang.
Tawas lang.
Konting dasal.
Tsaka pag-asa.
Minsan nga mas approachable pa yung albularyo kaysa doktor.
Yung doktor, limang minuto ka lang kakausapin tapos parang kasalanan mo pang nagkasakit ka.
Yung albularyo, hihimasin ka muna sa likod.
Tatanungin kung may nakaaway ka ba.
Kung may naiinggit ba sa pamilya niyo.
At pag desperado ka na, minsan kahit anong paliwanag kakapitan mo.
Kasi ang hirap amining baka ordinaryong sakit lang yan na hindi niyo kayang gamutin.
Mas comforting minsan isipin na may mangkukulam.
Kasi pag mangkukulam, may kalaban kayo.
Pag kahirapan kasi…
wala.
Kaya may batang “nausog.”
May tatay na “nabarang.”
May nanay na “gustong kunin ng kapre.”
Yung iba severe infection na pala.
Yung iba dengue.
Yung iba leptospirosis.
Yung iba depression.
Pero dahil mahirap kayo, yung seryosong sakit nagiging kwentong bayan.
At ang totoo, matagal nang parte ng survival culture natin yan.
Kasi noon pa man, maraming Pilipino walang access sa doktor.
Walang ospital sa probinsya.
Walang pera para magpatingin.
Kaya gumawa tayo ng sariling paraan para maintindihan ang sakit.
Kulam.
Usog.
Bati.
Barang.
Paraan siya para gawing mas understandable yung takot.
Kasi mas madaling sabihin na “may gumagawa sa atin nito”
kaysa amining isang emergency room bill lang ang pagitan niyo sa total collapse.
Nakakatawa pa minsan kung iisipin mo.
Pag mayaman ka at malungkot ka, mental health problem.
Pag mahirap ka at tulala ka buong araw,
“baka kulang ka lang sa dasal.”
Parang lahat ng problema ng mahirap may spiritual explanation.
Hindi dahil mas mystical ang mahirap.
Mas mahal lang kasi ang scientific explanation.
At ang pinakamasakit dito, hindi naman bobo yung mga tao.
Hindi sila cartoon character na takot sa science.
Pagod lang sila.
Desperado.
Umaasa.
Kasi minsan, mas madaling bumili ng kandila kaysa antibiotics.
Mas madaling pumila sa albularyo kaysa sa public hospital na parang terminal ng apocalypse.
Yung public hospital na amoy lysol, zonrox, pawis, dugo, at pagod.
Yung may pasyenteng nakahiga sa hallway.
Yung may nanay na umiiyak habang nagtatanong kung pwede bang hulugan yung gamot.
Kaya pag may nagsabing,
“Bakit kasi naniniwala pa kayo sa kulam?”
Minsan gusto kong sagutin:
Kasi hindi lahat ng tao may privilege na magkasakit nang scientifically.
At habang pinapanood mo yung pamilya na nakapalibot sa batang nilalagnat habang may usok at dasal sa paligid, mapapansin mo rin eventually…
hindi pala lahat ng multo sa Pilipinas, hindi nakikita.
Yung iba,
nakaprint sa billing statement
“Bakit Hindi Ako Pwede?”
“Bakit Hindi Ako Pwede?”
Bakit hindi ako pwede pumasok?
Malamig doon.
Mainit dito sa labas.
Dikit-dikit yung hangin.
Amoy usok.
Amoy kanal.
Doon sa loob, parang iba.
Parang hindi ka pawis.
Parang hindi ka pagod.
Bakit hindi ako pwede?
Malinis doon.
Makinis yung sahig.
May ilaw kahit gabi.
Hindi ka matatakot tumapak.
Dito, madumi.
May putik.
May basag na bote minsan.
May mga bagay na hindi ko alam kung saan galing.
Bakit hindi ako pwede?
Maraming pagkain doon.
Nakikita ko.
Nakatayo lang.
Nakaayos.
Hindi tinatakpan.
Hindi kailangang magtanong kung may natira pa.
Hindi kailangang maghintay kung kailan kakain.
Sa bahay namin…
minsan meron.
Minsan wala.
Minsan kanin lang.
Minsan tubig muna.
Pero doon…
ang dami.
Parang hindi nauubos.
Bakit hindi ako pwede?
Hindi naman ako kukuha.
Titingin lang.
Papalamig lang.
Sandali lang.
Pero sabi ni Mama, “Hindi pwede.”
Hilahin niya ako.
Hindi galit.
Pero madiin.
Parang alam niya na hindi ko pa naiintindihan.
Parang ayaw niya akong magtanong.
Kasi baka wala siyang masagot.
Nakatingin lang ako sa loob.
May batang nakaupo.
May hawak na pagkain.
Tahimik lang siya.
Hindi siya nagmamadali.
Hindi siya tinitignan kung may ginagawa siyang mali.
Normal lang.
Gusto ko lang maging ganun.
Sandali lang.
Yung hindi ka pinapaalis.
Yung hindi ka sinasabihan ng “huwag.”
Yung hindi ka hinahatak palabas.
Bakit hindi ako pwede?
Hindi naman ako maingay.
Hindi naman ako manggugulo.
Hindi naman ako magnanakaw.
Pero parang may mali sa’kin.
Parang kahit hindi ko alam kung ano,
alam ng iba.
Kaya hindi ako pwede.
Hinawakan ulit ako ni Mama.
Mas mahigpit.
“Halika na.”
Sumunod ako.
Kasi lagi naman akong sumusunod.
Pero habang naglalakad kami palayo, napansin ko na rin…
hindi pala lahat ng pinto,
para sa lahat.
Yung iba,
nakabukas lang…
para makita mo kung saan ka hindi pwede.
“Aso lang ’yan.”
“Aso lang ’yan.”
Yan ang sabi nila.
Parang simpleng sentence lang.
Parang wala lang.
Parang sapat na yung tatlong salita para paliitin lahat ng nararamdaman mo.
“Aso lang ’yan.”
Kaya bakit ka nag-aalala?
Bakit ka gumagastos?
Bakit parang mas kilala mo pa ang schedule nila kaysa sa schedule ng ibang tao sa buhay mo?
May dalawa akong Shih Tzu.
Hindi isa.
Dalawa si Mozart at Curie.
At ang totoo, magkaiba sila ng ugali, pero pareho silang marunong umuwi sa puso mo nang hindi nagpapaalam.
Yung isa, malaro at malambing.
Yung tipong susunod sa’yo hanggang CR, na parang may importanteng meeting kayong dalawa.
Yung isa, medyo suplado.
May sariling mundo.
May sariling trip.
Pero pag tahimik ang gabi at mabigat ang isip mo, siya rin yung biglang tatabi na parang may alam.
Hindi sila marunong magsalita.
Pero ang dami nilang nasasabi.
Pag masaya ka, alam nila.
Pag pagod ka, alam nila.
Pag may sakit ka, alam nila.
Pag may mga araw na ayaw mong makipag-usap sa tao, alam din nila.
At ang maganda sa kanila, hindi nila ginagawang issue.
Hindi ka nila tatanungin kung bakit tahimik ka.
Hindi ka nila pipilitin mag-explain.
Hindi ka nila papayuhan ng “isipin mo na lang yung iba.”
Hindi ka nila sasabihan ng “marami namang mas mabigat na problema.”
Hihiga lang sila sa tabi mo.
Minsan sa paa mo.
Minsan sa dibdib mo.
Minsan sa tabi lang, sapat na.
At sa isang mundong lahat gustong may opinyon sa buhay mo, napakalaking bagay pala nung may dalawang nilalang na gusto ka lang makasama nang hindi ka binabago.
“Aso lang ’yan.”
Oo.
Aso lang.
Pero sila yung unang masaya pag-uwi mo kahit buong araw wala kang na-achieve.
Sila yung hindi nagbibilang kung magkano ang naiambag mo sa bahay.
Hindi sila nagtatanong kung bakit hindi mo pa naaabot yung dapat mong maabot sa edad mo.
Hindi sila nasasaktan sa boundaries.
Hindi sila nagtatampo pag napagod ka.
Hindi sila nangungutang.
Hindi sila nangga-gaslight.
Hindi sila nanunumbat.
Ang pinaka-kailangan lang nila,pakainin mo, alagaan mo, mahalin mo.
At kahit gawin mo yun araw-araw, parang ikaw pa rin ang mas maraming natatanggap.
May mga tao kasing hindi gets yun.
Kasi sa kanila, hayop lang.
Accessories.
Cute lang.
Pang-post.
Pang-display.
Pero ang hindi nila alam, may mga gabing ang aso ang dahilan kung bakit umuwi ka agad.
May mga umagang bumangon ka dahil may kailangang pakainin.
May mga outing na di ka makasama kasi hindi pet friendly ang lugar.
May mga panahon na hindi mo na kaya ang tao, pero kinaya mo pa ang araw dahil may dalawang pares ng mata na umaasa sa’yo nang walang hinihinging performance.
Hindi nila kailangan ng best version mo.
Hindi nila kailangan na productive ka.
Hindi nila kailangan na okay ka palagi.
Hindi nila kailangan na may pera ka, may title ka, may magandang sagot ka sa lahat.
Kailangan ka lang nila.
Ikaw.
Yun lang.
At para sa mga taong hindi pa naranasan ’yon, mukha ngang OA.
Mukha ngang sobra.
Mukha ngang katawa-tawa na maiyak ka kapag ayaw kumain nung isa at sumuka ng dilaw o kapag nanghina yung isa o kapag narinig mong iba na yung paghinga nila.
Pero hindi nila alam kung gaano kalaki ang lugar na kinukuha ng maliliit na paa sa buhay mo.
Hindi nila alam na sa tagal nilang kasama, hindi na lang sila alaga.
Naging routine mo sila.
Ipagpahinga mo sila.
Naging kasama mo sila sa mga araw na hindi ka maintindihan ng tao.
May mga pagkakataon pa nga na mas marunong pa silang makiramdam kaysa sa pamilya.
Ang bigat nun, no?
Na may mga taong dugo mo pero hindi ka mabasa.
Tapos may dalawang asong kahit hindi mo turuan, alam kung kailan ka dapat tabihan.
May isang beses, may nagsabi sa’kin,
“Grabe ka naman sa mga aso mo. Parang anak.”
Parang may halong biro.
Parang may konting insulto.
Ngumiti lang ako.
Kasi paano mo ipapaliwanag sa taong ang tingin sa pagmamahal ay dapat laging may hierarchy?
Na ito lang ang pamilya.
Na ito lang ang worthy.
Na ito lang ang dapat paglaanan ng iyak.
Hindi naman porke’t aso, maliit na agad ang pagmamahal.
At hindi rin porke’t tao, mas deserve agad.
Sa totoo lang, may mga tao akong minahal na mas marami pang sugat ang iniwan kaysa saya.
Itong dalawang Shih Tzu ko, wala namang ginawa kundi dumating, magtiwala, at manatili.
May kamahalan ang dog food.
May kamahalan ang dog treats na hiwalay pa sa dog food
May kamahalan ang grooming.
May kamahalan ang check-up, vitamins, shampoo, vaccine, pee pad, toys, at kung ano-ano pang akala mo dati kalokohan lang.
Pero alam mo kung ano ang mas mahal?
Yung kapayapaan na binibigay nila.
Yung klase ng pagmamahal na hindi mo kailangang hulaan. Yung saya na hindi mo kailangang pagtrabahuhan. Yung presensya na hindi mo kailangang i-earn.
Kaya oo, gumagastos ako.
Oo, nag-aalala ako.
Oo, minsan mas mabilis pa akong mataranta kapag sila ang may sakit kaysa sa sarili kong katawan.
Hindi dahil baliw ako.
Kundi dahil mahal ko sila.
At sa panahon ngayon, ang mahalin nang buo ang isang nilalang na hindi ka kayang lokohin, gamitin, manipulahin, o iwan nang may dahilan, parang bihira na rin.
“Aso lang ’yan.”
Oo.
Aso lang.
Dalawang Shih Tzu lang.
Maliit.
Mabalahibo.
Maingay kung gutom.
Arte minsan.
Cute lagi.
Pero sila rin yung nagpapaalala sa’yo na may pagmamahal pa lang, hindi komplikado.
Na may attachment palang hindi transaksyon. Na may loyalty palang hindi mo kailangang pagdudahan.
Na may presensya pa lang sapat na kahit wala nang salita.
At habang pinapakinggan ko yung mga taong nagsasabing “aso lang ’yan,” napansin ko na rin…
hindi pala nila minamaliit ang aso.
Yung kaya lang nilang intindihin na pagmamahal, ’yun ang maliit.
"Walk"
"Walk"
Magwa-walk ka ba tonight?
Hindi na sa kanto tinatanong.
Sa Telegram na.
Sa GC.
Sa private message.
Sa usernames na walang tunay na pangalan.
Hindi ka na kailangang tumayo sa ilalim ng ilaw.
Nasa phone ka na.
Mas safe daw.
Mas discreet.
Mas modern.
Same pa rin.
May profile ka.
Hindi buong mukha.
Hindi buong katawan.
Sakto lang.
Enough para mapansin.
Enough para mapili.
May caption.
“Available tonight.”
“1 pop 1k.”
“Unli 3k.”
“Do’s and Don’ts
“Short time.”
Parang menu.
Parang promo.
Parang hindi tao.
Parang serbisyo.
May mga magme-message.
“Loc?”
“Avail?”
“Send pics.”
“G ka?”
G.
Game.
Nakakatawa yung salitang yan.
Parang Mobile Legends ulit.
Parang may respawn.
Parang walang consequences.
Pero alam mo na.
Pag nag-G ka, may kapalit.
Hindi mo na kailangan maglakad.
Pero nag-aantay ka.
Online.
Active.
Typing…
Typing…
Walang reply.
Next.
Parang swipe left, swipe right.
Pero hindi match ang hinahanap.
Client.
May mga legit.
May mga scam.
May manghihingi ng pic, tapos mawawala.
May magne-negotiate parang nasa palengke.
May mag-aagree agad.
Doon ka kakabahan.
Kasi yung mabilis mag-yes, madalas may kasunod.
“Meet up.”
“Sogo.”
“G now.”
Now.
Laging now.
Hindi pwedeng bukas.
Hindi pwedeng pag-isipan.
Kasi pag hindi ka nag-now, may iba na.
Competition.
Kahit hindi naman dapat.
May ritual pa rin.
Hindi na ilaw ng poste.
Ilaw ng screen.
Check ng chat.
Check ng presyo.
Check ng sarili.
Okay ka ba tonight?
Hindi yung itsura.
Yung kaya mo ba.
May mga gabi na okay ka.
May mga gabi na hindi.
Pero hindi naman nagtatanong ang chat box kung okay ka.
Basta may notification.
At pag may notification, may chance.
At pag may chance, may pera.
At pag may pera, may dahilan.
May isang beses, nag-message siya.
“First time ko.”
Yan yung line na hindi mo na pinapaniwalaan.
Pero sinasagot mo pa rin.
Kasi kahit first time o hundredth time, pareho lang ang ending.
May usapan.
May presyo.
May meet-up.
May oras na hindi mo na hawak.
May sarili ka na unti-unting hinahati.
May mga client na mabait.
May magtatanong kung kumain ka na.
May magbibigay ng extra.
May mag-aalok ng “regular.”
Parang relationship.
Parang may stability.
Pero may presyo pa rin.
Laging may presyo.
Hindi lang nakalagay sa bio.
May mga request din.
Hindi lahat kaya mong tanggihan.
Hindi lahat gusto mo.
May mga bagay na pinapakiusap.
May mga bagay na binabayaran.
May mga bagay na pinipilit mong gawing normal.
Kasi pag sinabi mong “ayaw ko,” may susunod agad.
Mas bata.
Mas mura.
Mas willing.
Ganun lang kabilis.
May isang gabi, tumigil ka.
Hindi ka nag-reply.
Hindi ka nag-post.
Hindi ka nag-“available.”
Tahimik.
Parang pahinga.
Pero hindi rin.
Kasi bawat minuto na offline ka, may nawawala.
Hindi sa dignity.
Sa kita.
At pag walang kita, walang pahinga.
Babalik ka rin.
Magpo-post ka ulit.
“Available tonight.”
Tatlong salita.
Tatlong layer.
Tatlong dahilan kung bakit nandiyan ka pa rin.
May mga tao na magsasabi,
“Choice mo yan.”
Choice.
Nakakatawa ulit.
Parang may ibang option.
Parang hindi mo sinubukang maghanap ng ibang paraan.
Parang hindi ka napunta dito dahil may kailangan bayaran.
Kasi sa totoo lang, walang batang nagising at nagsabing “Gusto kong maging available tonight.”
Napunta ka dito.
Dahil may bayarin.
Dahil may pamilya.
Dahil may sarili kang gustong iahon kahit hindi mo alam kung paano.
Sa online walk, hindi ka nakikita ng lahat.
Pero mas maraming nakakakita sa’yo.
Hindi ka hinuhusgahan sa kalsada.
Sa screen ka hinuhusgahan.
Mas tahimik.
Mas mabilis.
Mas malamig.
At habang naghihintay ka ng susunod na “G ka?”, napansin mo na rin…
hindi ka na nagtatrabaho para mabuhay.
Nabubuhay ka na lang para magtrabaho ulit mamaya.
Foreigner ang "boyfriend" mo.
Foreigner ang "boyfriend" mo.
Hindi mo na sinabing kausap lang.
Hindi mo na sinabing online lang.
Boyfriend agad.
Mas buo pakinggan.
Mas madaling ipaliwanag.
Mas madaling ipost.
May picture pa.
Maputi.
Matangkad.
May tiyan na parang may sariling kwento.
May edad na halatang hindi na tinatanong.
Ikaw, fresh.
Ikaw, bata.
Ikaw, nasa edad na dapat nag-iisip pa lang ng love life.
Siya, nasa edad na nag-iisip na ng maintenance.
Pero okay lang.
“Love has no age,” sabi mo.
At saka may WiFi naman.
Doon nagsimula.
Chat.
Video call.
“Hi baby.”
“Good morning, beautiful.”
Kahit gabi sa kanya.
Kahit tanghali sa’yo.
Kahit hindi tugma ang oras, basta tugma ang pangangailangan.
“Serious kami,” sabi mo.
Kahit hindi pa kayo nagkikita.
Pero kumpleto na.
May “I love you.”
May “I miss you.”
May “I’ll take care of you.”
Take care.
Ang ganda pakinggan.
Parang gamot.
Parang sagot sa lahat ng tanong mo.
May padala na rin.
Minsan pera.
Minsan package.
Minsan wala, pero may pangako na “next week.”
At sa totoo lang, sapat na yun.
Kasi sa bahay niyo, may nangyayari na.
May bagong gamit.
May bagong kisame.
May bagong tiles.
“Malapit ko na mapatiles ang banyo namin,” sabi mo.
Ngumiti ka.
Yung ngiti na parang graduation.
Parang may natapos.
Hindi na love story.
Home improvement project na.
May nagtanong sa’yo,
“Masaya ka ba?”
Tumawa ka.
“Syempre.”
Syempre.
Kasi mahirap sagutin yung totoo.
Kasi hindi lahat ng tanong, dapat sinasagot.
May mga bagay na mas madaling tawanan kaysa ipaliwanag.
Kasi pag in-explain mo, kailangan mong aminin.
Na may mga bagay siyang gusto.
Na hindi mo gusto.
Na may mga oras na hindi ka komportable.
Na may mga request na hindi mo alam kung paano tanggihan.
Pero ginagawa mo pa rin.
Hindi dahil gusto mo.
Kundi dahil kailangan.
Kasi may darating na padala.
Kasi may matatapos na banyo.
Kasi may mababayarang utang.
Kasi may pwedeng kainin bukas.
“Hindi naman ako pinipilit,” sabi mo minsan.
Tama naman.
Walang sumisigaw.
Walang nananakit.
Walang pumipilit.
May tanong lang.
May request.
May “can you do this for me?”
At ikaw, marunong ka na sumagot ng “yes” kahit “no” ang katawan mo.
Marunong ka nang lumunon, kahit masama ang lasa...
May isang beses, nakita kita sa video call.
Tahimik ka.
Nakangiti.
Pero hindi yung ngiti mo dati.
Parang may script.
Parang may role.
Parang may audience.
Pagkatapos, pag tapos na, tahimik ka ulit.
Parang may binaba.
Parang may iniwan.
Sa labas, proud sila sa’yo.
“Swerte mo.”
“Ang ganda ng buhay mo.”
“May AFAM ka.”
Parang achievement.
Parang goal.
Parang upgrade.
Hindi nila nakikita yung kapalit.
Hindi nila naririnig yung katahimikan pagkatapos ng call.
Hindi nila nararamdaman yung pagod na hindi galing sa trabaho.
At habang dumadami ang tiles sa bahay niyo, unti-unti namang nawawala yung mga bagay na hindi mo mabibili.
Yung simpleng kilig.
Yung natural na tawa.
Yung pagmamahal na walang kasunod na “send.”
May isang beses, nabanggit mo yung dati mong boyfriend.
Pinoy.
Walang pera.
Walang padala.
Walang promise na “I’ll take care of you.”
Pero nandiyan.
Kasama ka kumain.
Kasama ka tumawa.
Kasama ka magplano kahit walang kasiguraduhan.
Iniwan mo.
Hindi dahil hindi mo mahal.
Kundi dahil hindi sapat ang mahal.
Kasi sa panahon ngayon, hindi ka nabubuhay sa pagmamahal lang.
Kailangan mong mabuhay.
Yun ang totoo.
At minsan, yun na rin ang nagiging depinisyon ng tama.
Kaya pag sinabi mong “Foreigner ang boyfriend ko,”
hindi na ako nagtatanong kung mahal mo.
Kasi minsan, hindi na yun ang punto.
Ang punto na lang ay kung sapat ba para matapos yung banyo.
Kung sapat ba para matahimik ang bahay.
Kung sapat ba para hindi ka na mag-alala bukas.
At habang nakikinig ako sa’yo, napansin ko na rin sa wakas…
hindi pala lahat ng may boyfriend, may relasyon.
Yung iba, may kasunduan lang na may konting lambing at maraming bayad
“Bawal Kang Mapagod”
“Bawal Kang Mapagod”
Bawal kang mapagod kapag ikaw ang inaasahan.
Hindi ko alam kung sino ang gumawa ng rule na yan.
Hindi rin naman siya nakasulat.
Pero alam mo agad.
Pag ikaw yung may trabaho,
bawal kang mapagod.
Pag ikaw yung may sweldo,
bawal kang mapagod.
Pag ikaw yung laging may ambag,
bawal kang mapagod.
Pwede kang magutom.
Pwede kang mapuyat.
Pwede kang ma-late.
Pwede kang ma-stress.
Pero mapagod?
Huwag.
Kasi pag napagod ka, parang kasalanan mo pa.
May isang tao akong kilala.
Hindi naman mayaman.
Hindi rin manager.
Hindi rin yung tipong may kotse, condo, at motivational quote sa bio.
Normal lang.
Gumigising nang maaga.
Nakikipagsiksikan.
Nagta-time in.
Nag-aadjust sa ugali ng boss, sa trapik, sa presyo ng bigas, sa buhay.
Siya yung tipo ng tao na hindi mo papalakpakan.
Kasi ordinaryo lang.
At dito sa atin, yung ordinaryong nagtitiis, hindi na pinapansin.
Araw-araw siyang umaalis na tulog pa yung mga tao sa bahay.
Pag-uwi niya, tulog pa rin sila.
Yun ang achievement.
Hindi promotion.
Hindi raise.
Yung maabutan mong nakahiga pa yung mga umaasa sa’yo habang ikaw, amoy araw at pagod na.
Pag sweldo, may chat agad.
“Anak, may pambayad sa kuryente?”
“Kuya, baka may extra ka.”
“Pa, project namin.”
“Love, bayaran na ng renta.”
“Pahiram muna ha, emergency lang.”
Emergency.
Ang galing ng salitang yan.
Kasi pag emergency, hindi ka na pwedeng tumanggi.
Pag tumanggi ka, ikaw na ang masama.
Ikaw na ang madamot.
Ikaw na ang nagbago.
Hindi yung limang taon nang “naghahanap ng work.”
Hindi yung araw-araw may load pero walang trabaho.
Hindi yung laging may reason pero walang result.
Ikaw.
Yung may sweldo.
Yung may ID lace.
Yung may payslip.
Yung may pakinabang.
May isang beses, nagsabi siya.
Mahina lang.
Hindi reklamo.
Hindi drama.
Pagod lang talaga.
“Pwede bang ako muna?”
Tahimik.
Walang sumagot agad.
Parang hindi nila naintindihan yung tanong.
Kasi sa bahay na sanay tumanggap, nakakagulat pala pag yung nagbibigay, nangailangan din.
May tumawa pa.
“Arte mo naman.”
Arte.
Ang bilis natin gamitin yung salitang yan kapag hindi tayo ang namamanhid sa trabaho.
Ang bilis natin sabihing
“buti ka nga may trabaho”
sa taong matagal nang hindi sigurado kung trabaho pa ba ang meron siya
o habambuhay na subscription sa obligasyon.
Minsan iniisip ko, hindi naman talaga trabaho ang pinaka-nakakapagod.
Hindi yung byahe.
Hindi yung overtime.
Hindi yung boss na mahilig mang-cc ng kalahati ng kumpanya.
Ang pinaka-nakakapagod yung pakiramdam na bawal kang bumitaw kahit ikaw na yung unti-unting nabibitawan.
Kasi pag ikaw ang breadwinner, hindi ka tao.
Utility ka.
Parang kuryente.
Mapapansin ka lang pag nawala ka.
Habang meron ka, normal lang.
Habang may pambayad ka, tahimik lang ang lahat.
Pero subukan mong mawalan.
Subukan mong maputulan.
Biglang lahat galit.
Biglang lahat may opinion.
Biglang lahat may tanong.
“Anong nangyari?”
“Ba’t hindi mo inayos?”
“Paano na tayo?”
Tayo.
Ang ganda pakinggan.
Pero pag bayaran na, ikaw lang naman talaga.
May mga tao pang magaling magpasalamat.
Sa Facebook.
May picture mo. May caption.
“Salamat sa walang sawang sakripisyo.”
May heart emoji.
May “proud of you.”
May “God bless you more.”
Parang tribute.
Parang patay ka na.
Ang problema, pagkatapos ng post, ikaw pa rin ang magbabayad ng tubig.
Ikaw pa rin ang uutangan.
Ikaw pa rin ang walang karapatang mapagod.
Kasi sa kultura natin, magaling tayong magmahal basta may isang taong kayang maubos para sa lahat.
Ang tawag natin doon, responsable.
Minsan nga bayani pa.
Hindi natin tinatawag kung ano talaga.
Pagkaubos.
May isang gabi, umuwi siyang tahimik.
Walang dalang pagkain. Walang dalang kwento. Walang energy para ngumiti.
Umupo lang siya sa gilid ng kama.
Tapos tumitig sa pader na parang may sagot doon.
Wala naman.
May pumasok.
Humingi ulit.
Hindi malaki.
Hindi raw urgent.
Kung ano lang daw ang meron.
Yung “kung ano lang” na unti-unting nakakapagpatay ng tao.
Hindi sa isang bagsakan.
Paunti-unti.
Daily.
Installment.
Nilingon niya.
Tapos ngumiti.
Yung ngiti ng taong alam nang wala siyang choice pero gusto pa rin magmukhang mabait.
Doon ako pinakakinabahan.
Hindi sa mga sumisigaw.
Hindi sa mga nagwawala.
Kundi sa mga marunong ngumiti habang ubos na.
Kasi yun yung mga taong hindi hinihingian ng tulong.
Kasi akala natin kaya pa.
Kasi sanay na tayo.
Kasi convenient.
At habang pinapanood ko siya, napansin ko na rin sa wakas…
hindi pala lahat ng matibay, malakas.
Yung iba, talagang wala lang choice.
Bakit may Christmas lights sa bahay namin kahit hindi Pasko?
Yan yung tanong na lagi kong naririnig nung bata pa ako.
Hindi ko alam kung kailan nagsimula. Basta ang alam ko, gabi-gabi, may ilaw yung bahay namin. Hindi naman maliwanag na parang mall. Hindi rin madilim. Sakto lang. Yung tipong mapapansin mo pag dumaan ka, pero hindi mo titingnan ng matagal.
Sabi ni Mama, pampaganda daw.\
Para hindi mukhang malungkot.
Kasi pag madilim daw ang bahay, parang walang tao.
Eh ayaw daw niya nun.
Gusto niya laging may buhay.
Kaya kahit hindi pasko, may ilaw.
May pula.
May berde.
Minsan kumikislap pa.
Nung bata ako, akala ko normal yun.
Akala ko ganun talaga pag may pamilya.
Pag may nanay ka na laging gising sa gabi.
Pag may mga bisita kahit dis-oras na.
Pag may mga lalaking hindi mo kilala, pero parang kilala na nila yung bahay.
Mababait naman sila.
Ngumingiti.
Minsan may dalang pagkain.
Minsan may pabarya.
“Ang bait mong bata,” sabi nila.
Tapos papasok na sila.
Isasara ni Mama yung pinto.
Hindi naman ganun katagal.
Minsan matagal.
Minsan mabilis lang.
Depende siguro sa usapan.
Hindi ko tinatanong.
Hindi ko rin kailangan.
Kasi ang trabaho ko lang, huwag maingay.
Huwag lumabas ng kwarto.
Huwag magtanong.
May mga gabi na hindi ako makatulog.
Naririnig ko yung mga yabag.
Yung bulong.
Yung tawa na parang pilit.
Yung katahimikan pagkatapos.
Tapos bubukas ulit yung pinto.
May lalabas.
Minsan may papasok ulit.
Parang pila.
Tahimik.
Dire-diretso.
Parang may schedule.
Nung medyo lumaki na ako, doon ko napansin.
Hindi pala pare-pareho yung ilaw.
Pag mas maraming ilaw, mas maraming bisita.
Pag kumikislap, parang mas mabilis ang palitan.
Parang signal.
Parang may ibig sabihin.
Hindi na ako nagtanong.
Kasi kahit hindi mo tanungin, minsan naiintindihan mo rin.
Sa school, may nagtanong sa akin.
“Bakit parang pasko lagi sa bahay niyo?”
Napangiti lang ako.
Hindi ko alam kung paano sasagutin.
Hindi ko rin alam kung dapat ko bang ipagmalaki.
O ikahiya.
Pag-uwi ko, tinanong ko si Mama.
“Ma, bakit may ilaw pa rin tayo?”
Hindi siya sumagot agad.
Busy siya.
May kausap.
May inaayos.
May binibilang.
Tapos tumingin siya sa akin.
Ngumiti.
Yung ngiti na hindi mo alam kung masaya ba o pagod lang.
“Para may pumasok,” sabi niya.
Hindi ko na tinanong kung sino.
Hindi ko na rin tinanong kung bakit.
Kasi habang tumatagal, napapansin ko na.
Hindi pala para sa amin yung ilaw.
Hindi pala para hindi malungkot ang bahay.
Para pala makita kami.
Para madaling hanapin.
Para hindi maligaw yung mga dapat dumating.
Kaya kahit anong buwan.
Kahit anong araw.
Kahit walang pasko.
May ilaw pa rin sa bahay namin.
At habang tumatagal, napapansin ko na rin…
Hindi pala lahat ng bahay na may ilaw, masaya
Bata sa may Andoks
Bata sa may Andoks
Nabasa ko dati that when you create enough hunger then everyone becomes a criminal, may crisis ngayon, kung di mo pa alam, pansinin mo yung mga jeepney drivers umiiyak sa TV, yung dating nagtitinda ng balot namamalimos na lang, yung dating jeepney driver tagabukas na lang ng pinto sa 7-11, may nakita akong bata kahapon nanghablot, hindi ng cellphone kundi ng piraso ng manok sa may Andok’s.
Hindi siya tumakbo agad.
Parang nagulat pa siya sa sarili niya.
Hawak niya yung manok, nanginginig pa kamay niya, tapos tumingin siya sa paligid na parang naghahanap ng papagalit. Pero wala. Yung mga tao, saglit lang napatingin, tapos balik ulit sa pagkain. May nag-video pa nga, naka-angat yung phone, parang mas mahalaga pa ma-capture kaysa umintindi.
Umupo yung bata sa gilid, doon sa may kanal na amoy mantika at ulan. Hindi na niya hinintay lumamig. Hinimay niya agad, sabay subo. Hindi na siya ngumanga para malasahan. Para lang mapatahimik yung loob niya na ilang araw nang maingay.
May lalaking nakatayo sa may 7-11, nagbubukas ng pinto. Mukha siyang pagod kahit wala naman siyang ginagawa. Kita mo sa tindig. Parang sanay siyang humawak ng manibela, hindi hawakan ng pinto.
Tinitigan niya yung bata.
Hindi siya lumapit.
Hindi rin siya umalis.
Tumayo lang siya doon.
Parang tayo.
Sanay tumingin.
Sanay maghintay.
Sanay isipin na may ibang gagalaw.
Minsan iniisip ko, hindi naman talaga presyo lang ang problema.
Hindi lang gasolina.
Hindi lang pagkain.
Kasi kung presyo lang, bakit sa ibang bansa sa Asia, kayang sumakay ng tren na dumadating sa oras, kayang mabuhay sa sahod na hindi kinakain ng pamasahe pa lang? Doon, problema rin ang mahal ng bilihin, pero may sistema na sumasalo. Sa atin, parang tayo ang sumasalo sa sistema.
Habang sila umaandar, tayo nag-aadjust.
Habang sila nagtatayo, tayo nagtitiyaga.
Habang sila nagpaplano, tayo pumipila.
Tapos pag eleksyon, pipila ulit tayo.
Hindi para sa pagbabago.
Para sa pamilyar.
Yung mga apelyidong parang brand na (legacy kasi), kahit ilang beses nang nasira, binibili pa rin. Yung iba, kabisado ang linya, marunong umarte (artista kasi), pero hindi alam kung anong eksena ang ginagalawan natin. Yung iba, matagal nang napatunayan kung anong klaseng kwento ang kayang isulat, pero binibigyan pa rin natin ng sequel.
Tapos magtataka tayo kung bakit pareho pa rin ang ending.
Parang pelikula na paulit-ulit, pero tayo pa rin ang bumibili ng ticket.
Yung bata sa Andok’s, tapos na kumain.
Wala nang tira.
Hindi siya ngumiti.
Hindi rin siya umiyak.
Tumayo lang siya at naglakad.
Hindi ko alam kung saan siya pupunta.
Pero alam ko, bukas, gutom ulit siya.
At baka bukas, hindi na manok ang hawak niya.
At baka bukas, hindi na rin siya magugulat sa sarili niya.
Page updated
Google Sites
Report abuse